Η συντήρηση της φορητής εικόνας της Δέησης του 1ου Γενικού Λυκείου Κορυδαλλού

Δρ. Χρήστος Χ. Καρύδης
Διδάσκων Συντήρησης Έργων Τέχνης- Ιστορίας Υφάσματος
ΑΤΕΙ Ιονίων Νήσων & Α.Π.Θ

Υπεύθυνος του Τμήματος Τοιχογραφίας των Εργαστηρίων Τέχνης  (ΕΡ.ΤΕ.ΚΟ) του Δήμου Κορυδαλλού 

 
Το θέμα που πραγματεύεται το παρόν άρθρο είναι η περιγραφή και η συντήρηση της φορητής εικόνας της Δέησης η οποία ανήκει στο 1ο Γενικό Λύκειο Κορυδαλλού. Είναι κατασκευασμένη με την παλαιά τεχνική της αυγοτέμπερας πάνω σε προετοιμασμένη επιφάνεια σε ξύλινο φορέα. Οι μέγιστες διαστάσεις της εικόνας είναι 1,07 x 72εκ. Η συντήρηση της εικόνας πραγματοποιήθηκε το 1999.

 



Γενική περιγραφή

Η Δέησις στην Ορθόδοξη Ανατολική εικονογραφία αναφέρεται στη θεολογική ερμηνεία της μεσιτείας της Θεοτόκου και του Προδρόμου υπέρ της ανθρωπότητας κατά τη Δευτέρα παρουσία του Ιησού.
Η Παναγία με τον Αγ. Ιωάννη Πρόδρομο στην συγκεκριμένη εικόνα βρίσκονται μπροστά από τον θρόνο και όχι πίσω όπως σε άλλες παρόμοιες απεικονίσεις σε στάση δέησης (3/4). Ο Ιωάννης και η Παναγία έχουν τα χέρια τους σταυρωτά στο στέρνο σε σεβίζουσα δέηση. Το βάθος πιθανότατα να ήταν χρυσό λαμβάνοντας υπόψη τα ψήγματα χρυσού που έχουν διασωθεί. To δάπεδο στο κάτω τμήμα της εικόνας παρουσιάζεται ως πράσινο (Εικόνα 1).
Ο Χριστός, στον τύπο του Μεγάλου Αρχιερέα κάθεται σε ξυλόγλυπτο θρόνο και στηρίζει ανοικτό Ευαγγέλιο στο αριστερό πόδι και με το δεξί χέρι ευλογεί. Είναι ενδεδυμένος τα αρχιερατικά λειτουργικά ενδύματα και φορεί μίτρα. Η διακόσμηση του ερυθρού σάκκου του Χριστού σε σημεία ακολουθεί δυτική διακόσμηση και μοτίβα. Η παράσταση της μορφής του Χριστού με κλειστό Ευαγγέλιο είναι η παραλλαγή του τύπου με ανοικτό, όπως και η αναδίπλωση του ιματίου κάτω από το Ευαγγέλιο.
Η Παναγία αριστερά απεικονίζεται με κόκκινο μαφόριο και ο Πρόδρομος με πράσινο ιμάτιο και χρυσοκίτρινη μυλωτή.
Επάνω δεξιά και αριστερά σε ερυθρά μετάλλια με κεφαλαία γράμματα ΙΣ XΣ (ΙΗΣΟΥΣ ΧΡΙΣΤΟΣ).
Το γενικό πλάσιμο των χρωμάτων και του σχεδίου, η πτυχολογία, οι σκουρόχρωμοι προπλασμοί φανερώνει μια τεχνική επεξεργασία χαρακτηριστική της τέχνης ενός λαικού ζωγράφου. Το έργο δεν φέρει υπογραφή. Μόνο κάτω αριστερά κάποια στοιχεία υποδυλώνουν ότι η εικόνα είναι αφιέρωμα δωρητού.

Κατάσταση διατήρησης
Η εικόνα έφερε αρκετές απώλειες της ζωγραφικής επιφάνειας λόγω παλαιότερης κακής έκθεσης. Η προετοιμασία και το ζωγραφικό στρώμα σε πολλά σημεία είχε κονιορτοποιηθεί και έχριζε άμεσης στερεωτικής επέμβασης. Επίσης παλαιότερες επιχρίσεις με νεότερα σύγχρονα και ακατάλληλα βερνίκια προκάλεσαν την έντονη συρρίκνωση της αρχικής ζωγραφικής. Ο ξύλινος φορέας της εικόνας δεν έφερε δείγματα προσβολής από ξυλοφάγα έντομα.
Μεγάλο ποσοστό από το ζωγραφικό στρώμα των ενδυμάτων της απεικόνισης έχει καταστραφεί και παραμένουν αναλλοίωτα τα πρόσωπα των μορφών. Οι χρωστικές είχαν φωτοδιαβρωθεί λόγω της συνεχούς έκθεσης του έργου στην ακτινοβολία χωρίς προστασία. Στην πίσω όψη του έργου ο ξύλινος φορέας έφερε έντονα σημάδια υγρασίας και φουσκώματα (Εικόνα 2).

Επεμβάσεις συντήρησης

Αρχικά πραγματοποιήθηκε στερέωση της ζωγραφικής επιφάνειας και της προετοιμασίας με ακρυλικό γαλάκτωμα επιπεδοποιώντας ταυτόχρονα τα καμπτόμενα σημεία της ζωγραφικής. 

Στην συνέχεια πραγματοποιήθηκε χημικός καθαρισμός της πίσω όψης της και μετέπειτα στερεώθηκε ο φορέας με μεθακρυλικό πολυμερές διαλυόμενο σε ακετόνη (5%), (Εικόνα 3). Αφαιρέθηκαν τα αλλεπάλληλα στρώματα των βερνικιών από την ζωγραφική επιφάνεια (όπου είχαν χρησιμοποιηθεί πιθανότατα για προφύλαξη της επιφάνειας) με χημικό καθαρισμό. Ως τελευταίο στάδιο των επεμβάσεων συντήρησης ήταν η πραγματοποίηση αισθητικής αποκατάστασης με σκόνες χρωστικών και ακρυλικής ρητίνης διαλυόμενες σε απιονισμένο νερό. Ακρυλικό βερνίκι εφαρμόστηκε στην ζωγραφική επιφάνεια ως τελικό προστατευτικό στρώμα (Εικόνα 4).
Η περιμετρική ξύλινη κορνίζα συντηρήθηκε και απεντομώθηκε κατάλληλα και επαναχρησιμοποιήθηκε. Τέλος, η ζωγραφική επιφάνεια προστατεύτηκε με την τοποθέτηση ειδικού τζαμιού σε απόσταση από την ζωγραφική επιφάνεια.

Ενδεικτική βιβλιογραφία
• Δουλγερίδης, Μ. 2011. Υλικά και τεχνικές της ζωγραφικής στο πέρασμα του χρόνου. Αθήνα: Εκδόσεις Αγγελάκη.
• Karydis, C. 2006. The fabric support in portable icons: investigation, documentation & conservation. ICOM- CC Conference, Benaki Museum, ICOM, Athens.
• Παπάγγελος, Ι., Στρατή, Α και αδερφ. Δανιηλία. 2004. Εικόνων Κάλλος Αθέατος. Αθήνα: Υπουργείο Πολιτισμού & 10ης Εφορεία Βυζαντινών Αρχαιοτήτων και Διαγνωστικό Κέντρο Έργων Τέχνης ‘Ορμύλια’.
• Στασινόπουλος, Σ. 1987. Η αποκατάσταση της ένθρονης Παναγίας. Περιοδικό Αρχαιολογία & Τέχνες, Τεύχος 22, σελ. 53-58.
• Thompson, D.1988. Τα υλικά και οι τεχνικές της μεσαιωνικής ζωγραφικής. Αθήνα: Εκδόσεις Αρμός.

 

Λεζάντες φωτογραφιών
Εικόνα 1 Η φορητή εικόνα πριν τις επεμβάσεις συντήρησης.
Εικόνα 2 Η πίσω όψη του ξύλινου φορέα με έντονες διαβρώσεις και σημάδια υγρασίας, πριν την συντήρηση.
Εικόνα 3 Η φορητή εικόνα μετά τις επεμβάσεις συντήρησης.
Εικόνα 4 Ο ξύλινος φορέας μετά την συντήρηση και την αφαίρεση των επικαθίσε

 

Στα Social Media